Wprowadzenie

Podczas polowań zaangażowanie myśliwych (psychiczne i fizyczne) jest duże i pozyskanie zwierzyny traktowane jest jako triumf. Nie wszystkie polowania charakteryzują się takim samym stopniem trudności i te zwierzęta, które są bardziej niebezpieczne, większe i wymagają większej sprawności ze strony myśliwego, są bardziej cenione. Jako dowód pomyślnych łowów pozostawiano skóry, czaszki, kły, poroża. Stanowiły one powód do dumy i satysfakcji. Dekorowano nimi miejsca siedzib, dworów, pałaców i ten sposób postępowania został zachowany w kulturze ludów europejskich oraz na innych kontynentach. Na kolekcjonowanie trofeów wpływa wiele czynników, ale obecnie jest przede wszystkim odzwierciedleniem etyki i kultury łowieckiej. Bardzo ważnym czynnikiem motywacyjnym jest rzadkość występowania danego gatunku, wielkość, forma; najczęściej pozostawiane są te największe, najładniejsze, najbardziej oryginalne. Następnym czynnikiem, istotnym też w dzisiejszych czasach, jest możliwość prezentacji trofeów, czyli wielkość pomieszczeń; dla wielu myśliwych jest to niezmiernie ważne i czasami determinujące.

Zapoczątkowany w XIX wieku ruch wystawienniczy w różnych sferach działalności ludzkiej objął i łowiectwo. Według istniejących materiałów, pierwsza wystawa miała miejsce w Krakowie w 1887 roku (fot.) i łowiectwo wraz z rybactwem i leśnictwem stanowiły jeden z działów Krajowej Wystawy Rolniczej i Przemysłowej. Ekspozycja łowiecka obejmowała ok. 300 trofeów oraz eksponaty związane z polowaniami i gospodarka łowiecką. W roku 1894 we Lwowie miała miejsce Powszechna Wystawa Krajowa a jednym z działów było łowiectwo(fot.). Ekspozycję tę J. Starkel dokładnie opisał i wzbogaci: zestawieniami tabelarycznymi (wielkości pozyskania zwierząt łownych) i fotografiami. Dział poświęcony łowiectwu składał się z 8 części i oczywiście jedną z nich stanowiły trofea. Jako trofea były eksponowane poroża, oręża, skóry, a także w całości spreparowane zwierzęta. Prezentowano poroża okazałe, przeciętne i przede wszystkim nietypowe, myłkusy, które cieszyły się dużym uznaniem wśród myśliwych. Trofeów jeszcze nie wyceniano, a dla wskazania największych poroży podano obwody róż. Dla wieńca wynosiły 33 cm, a dla parostków 8 cm. Należy nadmienić, że koncepcję wystawy lwowskiej można uznać za wzorzec dla obecnych wystaw łowieckich w świecie. W ubiegłym stuleciu odbyła się jeszcze jedna wystawa łowiecka w Warszawie w 1899 roku, zorganizowana przez Warszawski Oddział Cesarskiego Towarzystwa Prawidłowego Polowania. Na wystawie prezentowano trofea i różne akcesoria związane z łowiectwem i po raz pierwszy w historii jury nagrodziło 65 trofeów medalami. Odbył się też pokaz psów myśliwskich. Wystawa ta odbyła się w nowo zbudowanych pawilonach na terenie parku Agrykola. W Poznaniu w 1909 i 1911 oraz w Warszawie w 1912 roku zorganizowano wystawy łowieckie, lecz obecnie zachowały się tylko ogólnikowe informacje o tych wydarzeniach.

Po odzyskaniu niepodległości myśliwi już w 1927 roku we Lwowie zorganizowali wystawę łowiecką w ramach Targów Wschodnich (fot.), pomimo zachęt ze strony organizatorów prezentowano eksponaty głównie z terenu Galicji, przez co wystawa ta miała charakter regionalny. W 2 lata później w Poznaniu w ramach Powszechnej Wystawy Krajowej zorganizowano Pierwszą Polską Powszechną Wystawę Łowiecką (fot.). Oprócz trofeów, których zgromadzono łącznie ok. 1500, prezentowano czasopisma łowieckie, literaturę naukową, popularnonaukową i piękną, fotografie, obrazy, eksponaty z zakresu gospodarki łowieckiej, akcesoria myśliwskie, broń itp. Powołana komisja sędziowska, oceniając trofea, przyznała 55 złotych tarcz, 195 srebrnych medali i 170 brązowych medali. W okresie międzywojennym odbyły się jeszcze wystawy lub pokazy trofeów o mniejszej randze. Miały one miejsce w Warszawie w 1931 i 1934 roku, we Lwowie 1936 i w Poznaniu w 1937 roku.

Po II wojnie światowej pierwsza wystawa trofeów łowieckich odbyła się Olsztynie w 1947 roku i miała ona raczej charakter pokazu, gdyż celem prezentacji poroży selekcyjnych i nieselekcyjnych było szkolenie myśliwych w łowieckim i gospodarowaniu jeleniowatymi. Również jako regionalną należy określić wystawę zorganizowaną w Warszawie w 1952 roku. Ogólnopolska wystawa trofeów łowieckich odbyła się dopiero w 1959 roku w Poznaniu, lecz dominowały eksponaty z terenu Wielkopolski. Natomiast rzeczywiście ogólnopolski charakter miała Ogólnopolska Wystawa Łowiecka, która została zorganizowana w 1969 roku w Warszawie (fot.), zlokalizowana w Pałacu Kultury i Nauki, co podkreślało znaczenie łowiectwa, wystawie tej zaprezentowano ok. 1100 trofeów pozyskanych po 1945 roku, a ponadto wspaniałe fotografie z pracami Włodzimierza Puchalskiego na czele oraz wiele innych eksponatów związanych z przyrodą, gospodarką i kulturą łowiecką. Również Warszawie w 1973 roku, w ramach obchodów 50-lecia Polskiego Związku Łowieckiego, zorganizowano wystawę łowiecką o charakterze ogólnopolskim, 1979 roku przy okazji obchodów dożynek (w Piotrkowie Trybunalskim) i z okazji lecia wystawy z 1927 roku (w Poznaniu) odbyły się wystawy łowieckie, na których prezentowano głównie trofea pochodzące z tych regionów. W 1983 roku z okazji 60-lecia Polskiego Związku Łowieckiego w 6 krainach łowieckich specjaliści polscy wycenili trofea, a następnie wyceny te zostały zweryfikowane przez komisję powołaną przez Międzynarodową Radę Łowiectwa (CIC).

W historii polskich wystaw po raz pierwszy międzynarodowa komisja sprawdziła prawidłowość wycen i wszystkie trofea uzyskały us wyceny ostatecznej. W 1993 roku w ramach obchodów 70-lecia PZŁ w Krakowie odbyły się XL Kongres Międzynarodowej Rady Łowiectwa (fot. znak) i wystawa łowiecka (fot). Wystawa ta poprzedzona była wycenami trofeów w całym kraju i one także zostały zweryfikowane przez międzynarodową komisję CIC.

Według regulaminu Komisji Wystaw i Trofeów Międzynarodowej Rady Łowiectwa, do 1996 roku za ostateczne wyceny dla wszystkich trofeów były uznawane te, które zostały dokonane przez komisją powołaną przez CIC i składającą się z jej członków i ekspertów. Natomiast od 1996 roku krajowe komisje mają uprawnienia do ostatecznej wyceny trofeów brązowo- i srebrnomedalowych, a trofea złotomedalowe muszą być weryfikowane przez komisję powołaną przez CIC. Trofea wycenione wg tych zasad są ujmowane w katalogach opatrzonych logo CIC i wyceny te nie podlegają weryfikacji. Z wystaw zorganizowanych na terenie Polski status ten posiadają trofea wyceniane w 1983,1993 i 1998 roku.

W historii europejskiego łowiectwa odbyło się 40 wystaw, którym patronowały komisje CIC; 2 z nich miały status światowy, 23 międzynarodowy, a 15 wystaw było charakterze krajowym. Najwięcej (7) wystaw zorganizowali Włosi, 5 wystaw odbyło się w byłej Jugosławii, 4 wystawy w byłej Czechosłowacji, po 3 wystawy zorganizowali Bułgarzy i Niemcy, po 2 wystawy Czesi, Litwini, Węgrzy, Polacy i Rumuni, a pojedyncze wystawy były w Estonii, Finlandii, Francji, Chorwacji, Słowacji, Słowenii i obecnej Jugosławii. Pierwsza wystawa łowiecka pod patronatem Międzynarodowej Rady Łowiectwa odbyła się w Berlinie w 1937 roku i do II wojny światowej nie organizowano więcej wystaw. Natomiast do roku 1960 były tylko 2 wystawy, w latach 1961-1970 - 3 wystawy, w latach 1971-1980 - 11 wystaw, w latach 1981-1990 – 9 wystaw w okresie 1991-1997 - 14 wystaw. Zestawienie to wskazuje na wzrost aktywności myśliwych, a także i zainteresowanie łowiectwem w ostatnich latach. W zależności od liczby wystawców (państw) wystawy mają różny charakter; najwięcej uczestników (38) było na wystawie w Płowdiw w 1981 roku (wystawa światowa) i w Budapeszcie w 1971 roku - 30 (też wystawa światowa). Na wystawie w Berlinie w 1937 (fot.) roku liczba wystawców była równie wysoka - 25, a od 10 do 20 uczestników brało udział w wystawach w Dusseldorfie (1954 r.), Nowym Sadzie (1967 r.)(fot.), Brnie (1985.r.) (fot.) i Norymberdze (1986 r.) (fot.). Liczba prezentowanych trofeów jest bardzo zróżnicowana; najmniej (76) było na wystawie w Rihimaki (Finlandia) w 1994 roku, a najwięcej (8998) w Nitrze w 1990 roku (fot.). Na wystawach światowych prezentowano 5779 trofeów (Budapeszt 1971)(fot.) i 6971 (Płowdiw 1981) (fot.). Wystawy łowieckie lat dziewięćdziesiątych charakteryzują się większą częstością odbywania się niż w poprzednich okresach, lecz niewielką liczbą uczestników i eksponowanych trofeów.

Polska jako wystawca uczestniczyła w 17 wystawach, lecz trofea polskie były prezentowane na 19 wystawach. Największy sukces polskie trofea odniosły na wystawie W Berlinie w 1937 roku, gdzie parostki, oręż, skóra wilka i rysia uzyskały najwyższe .wyceny - były nowymi rekordami świata, a dodatkowo tytuł „rekord świata" przyznano urożeniu żubra, rosochom i jeszcze jednym parostkom. Łącznie przyznano 7 tytułów „rekord świata", a ponadto parostki uzyskały tytuł „rekordu XX wieku" i „rekordu wszechczasów". Łącznie na tej wystawie Polska zaprezentowała 802 trofea. Na światowej wystawie łowieckiej w Budapeszcie w 1971 roku polska ekspozycja liczyła 438 trofeów i pod względem liczebności ustępowała Węgrom (1077 trofeów), byłemu Związkowi Radzieckiemu (564 trofea) i Rumunii (467 trofeów). Na następnej światowej wystawie łowieckiej, która odbyła się w Bułgarii w Płowdiw w 1981 roku, najwięcej (2788) trofeów przedstawili gospodarze, 2064 trofea pochodziły z Rumuni, 1226 z Mongolii, 1129 z byłego Związku Radzieckiego i 1109 z Polski. Na pozostałych wystawach o charakterze międzynarodowym liczby prezentowanych trofeów były skromniejsze, lecz zawsze najliczniejszymi i najbardziej znaczącymi trofeami były parostki, oręża, wieńce, skóry drapieżników i urożenia żubrów. (Polskie Trofea Łowieckie, Warszawa 1999).